Dodano: 19 sierpnia 2010 r.

 

NOWY RYNEK JANOWA LUBELSKIEGO -

 – PRZESZŁOŚĆ I PROJEKT REWITALIZACJI

W roku jubileuszu naszego miasta przypadł moment prezentacji społeczeństwu Janowa Lubelskiego projektu rewaloryzacji parku miejskiego. Warto w tym momencie przywołać informacje na temat przeszłości tego miejsca, by rozważyć wspólnie, w jaki sposób podejść do rewaloryzacji tej ważnej przestrzeni historycznego centrum Janowa Lubelskiego.

Nowy Rynek– przeszłość

Miejsce, które nazywamy parkiem jest to teren historycznego Rynku Nowego Miasta, zaprojektowanego w związku z przeniesieniem do Janowa w roku 1816 Zarządu Obwodu Zamojskiego. Był to jeden z najważniejszych elementów rozwoju struktury przestrzennej miasta w początku XIX w. W latach 1816 i 1817 Ordynacja wykupiła od mieszczan grunty przy trakcie zamojskim z zamiarem budowy zespołu budynków administracyjnych i mieszkalnych. Centrum nowego układu stanowił prostokątny plac rynkowy przylegający do ulicy Zamoyskiego. Wzdłuż ulicy Zamojskiej (obecnie Zamoyskiego) wydzielono osiem obszernych działek a wzdłuż pierzei południowo-wschodniej cztery. Pomimo późniejszych zmian pierwotny układ Nowego Miasta zachował się w znacznym stopniu i jest dziś jedną z najcenniejszych wartości historycznego Janowa. Oprawę placu stanowi najstarsza zabudowa z lat 1818 – 1827, złożona z wolnostojących budynków użyteczności publicznej i mieszkalnych – wzdłuż ul. Zamoyskiego i Ogrodowej z dwoma zabytkami rejestrowymi, szereg budynków użyteczności publicznej przy ul. Jana Pawła II, a wśród nich najstarszy w tej pierzei cenny zespół zabytkowy powięzienny z 1825 r (obecnie przychodnia NZOZ Zdrowie oraz Muzeum Regionalne), następnie późniejszy budynek mieszczący Janowski Ośrodek Kultury, powstały w roku 1959, którego najnowszej transformacji jesteśmy właśnie świadkami, wreszcie najbardziej wyeksponowany gmach Liceum Ogólnokształcącego - dawnego gimnazjum wybudowany w latach międzywojennych. Wzdłuż ulicy Sienkiewicza Rynek otacza współczesna zabudowa pierzejowa.


Pomnik T. Kościuszki

w Janowie Lubelskim

wg Tygodnika Ilustrowanego,
Tom IX z 10. 01. 1880 roku
.

Około 1820 r. w południowo – wschodniej części placu urządzono ogród miejski z pomnikiem ku czci Tadeusza Kościuszki. Pierwotny obelisk wzniesiony ze składek publicznych, należał do najwcześniejszych pomników Kościuszki na ziemiach polskich, został on zniszczony w 1939 r. a obecna rekonstrukcja pochodzi z 1956 r. Słownik Geograficzny Królestwa Polskiego określa ogród miejski jako „ bardzo piękny ogród, założony z wielką pracą i własnym kosztem przez Józefa Sotowskiego, urzędnika z biura powiatowego”. Pierwotna kompozycja ogrodu posiadała kształt kwadratu o ściętych narożnikach, symetryczny układ składał się z czterech kwater rozdzielonych krzyżującymi się alejkami, na skrzyżowaniu. W 1841 r. dokonano regulacji ogrodu miejskiego oraz wzniesiono cerkiew prawosławną dla stacjonujących tutaj wojsk rosyjskich. Późniejszy plan z 1852 r. z kolei przedstawia bogatą wieloosiową kompozycję owalnych alejek opartą na kaligraficznych wzorach znanych w XIX w. sztuce ogrodowej. Kompozycja pierwotna ogrodu nie zachowała się. Janowski „ogród spacerowy” urządzony na placu publicznym należy do najwcześniejszych założeń tego typu w Królestwie Polskim, wymieniony jest w literaturze naukowej - książce prof. Gerarda Ciołka „Ogrody polskie” oraz książce prof. Janusza Bogdanowskiego „Polskie ogrody ozdobne”.

Na planie sieci elektrycznej z 1924 r. widoczny jest już układ alejek diagonalnych, tworzących układ promienisty wokół pomnika, w takiej formie utrwalony w okresie powojennym istnieje do dzisiaj.

O nowszej historii Parku świadczą też przypomniane ostatnio zdjęcia dawnego Janowa, które przybliżają otoczenie, w którym żyli nasi przodkowie. Możemy zobaczyć park otoczony wysokim ogrodzeniem, które zapewne chroniło starannie urządzoną przestrzeń parkową. Kolejne zdjęcie przypomina o istnieniu cerkwi prawosławnej, do której prowadziła od ulicy Zamojskiej okazała brama, inne znane zdjęcie pokazuje spalone mury cerkwi rozebranej po pożarze w 1922 r.

Piękny cienisty Park przyciągał mieszkańców, dlatego przez wiele lat była tu muszla koncertowa i ogródek Jordanowski. W późniejszym czasie na terenie parku znajdowało się pierwsze janowskie kino „Jutrzenka”. Park od lat zdobiły staranne kompozycje kwiatowe, klomby, kwietniki figurowe. W latach powojennych powstała także fontanna, nieczynna przez wiele lat została odnowiona i wzbogacona w 2004 r. Nowy Rynek jest lubianym i uczęszczanym miejscem codziennej rekreacji a w ostatnich latach stał się miejscem udanych imprez plenerowych i widowisk.

Drzewostan parku jest bardzo bogaty, zinwentaryzowano 354 drzewa reprezentujące ok. 30 taksonów. Do najliczniej reprezentowanych należą klon zwyczajny, wiąz polny, lipa drobnolistna, jesion pensylwański, robinia akacjowa, kasztanowiec biały, grab pospolity.

Są to gatunki rodzime liściaste wprowadzone na teren parku lub z naturalnych odnowień. Najstarszymi i najcenniejszymi drzewami stanowiącymi świadectwo dawnego założenia ogrodowego są kasztanowce i klony jawory rosnące wzdłuż obrzeży parku. Wśród nich 7 drzew objętych jest ochroną konserwatorską jako pomniki przyrody województwa lubelskiego. Na dalsze objęcie ochroną zasługują lipa drobnolistna o obwodzie pnia 308 cm, dwie sosny wejmutki oraz buk pospolity o obwodzie pnia 318 cm znajdujący się przy pomniku. Do okazowych drzew należy zaliczyć 15 kasztanowców o obwodzie pni powyżej 200 cm, rosnących głównie w formie szpalerów oraz 9 jaworów o obwodzie pni powyżej 190 cm.

Stan zdrowotny drzewostanu jest zróżnicowany. W ramach projektu rewaloryzacji planowana jest kontynuacja prac pielęgnacyjnych drzew, cięcia sanitarne, uzupełniające nasadzenia z roślin okrywowych cienioznośnych, szczególnie po obwodzie parku i renowacja trudnego do utrzymania trawnika.

Rynek nowego miasta (plan z 1885 roku)

 

Rynek nowego miasta (plan z 1852 roku)

Nowy Rynek – przyszłość

Projekt rewitalizacji Nowego Rynku przygotowany został w oparciu o wytyczne konserwatorskie.

Obecnie trwają prace drogowe przy przebudowie ulic Jana Pawła II i Sienkiewicza w ramach tzw. „schetynówki” - inwestycji powiatu janowskiego realizowanej przy współfinansowaniu gminy i budżetu państwa. Przyległe do parku pasy drogowe zostaną przebudowane w nawiązaniu do ul. Ogrodowej z urządzeniem wygodnych parkingów od strony parku, chodnik wzdłuż parkingu będzie wykonany w miejscu dawnej alejki parkowej. Jednocześnie gmina wykona stylowe oświetlenie uliczne oraz niezbędną infrastrukturę podziemną.

Do renowacji pozostanie zatem część parkowa, projekt zakłada odmienne działania w odniesieniu do parku, inne zaś do skweru z fontanną.

Część skwerowa przed budynkiem Liceum Ogólnokształcącego w założeniu historycznym nie była parkiem, dlatego ten obszar utrzymuje się w formie zielonego terenu otwartego z przewagą zieleni niskiej i trawnikiem dywanowym. Dodatkowym nasadzeniem będzie żywopłot formowany od strony parkingu przy ul. Sienkiewicza, założony w celu wydzielenia strefy parkowej. Planuje się też odtworzenie studni w formie żeliwnej pompy.

Adaptowana zostanie fontanna i klomb, jedynie kompozycja alejek byłaby przekształcona w sposób bardziej zharmonizowany z parkiem a zarazem respektujący tzw. „skróty”. Mała architektura oraz lampy będą nawiązywały stylowo do zastosowanych na starym rynku.

Projekt części parkowej rozważany jest w dwóch wariantach, stąd zapytanie kierowane do mieszkańców o wypowiedź i opinię.

Stałym elementem projektu jest rewaloryzacja drzewostanu, pomnika i alejek, oświetlenie parkowe oraz iluminacja drzew w celu podkreślenia walorów historycznego ogrodu i poprawy jego warunków użytkowych. Renowację pomnika ku czci Tadeusza Kościuszki zaprojektowano w nawiązaniu do pierwowzoru z okładziną z płyt marmurowych.

Przewidziana jest renowacja głównych alejek prostopadłych i przekątnych wraz z placem centralnym z nową nawierzchnią z kostki betonowej szlachetnej. Kompozycję zamyka aleja zewnętrzna po obwodzie kwadratu ze ścięciami narożników wg historycznych planów.

Dwa warianty dotyczą odmiennego podejścia do historycznych pierwowzorów kompozycji parku.

Pierwsza koncepcja architektoniczna zakłada odtworzenie „śladu” historycznej kompozycji owalnych alejek wg planu z 1852 r. Alejki miałyby naturalną nawierzchnię mineralną szerokości 1,2 m. Oprócz waloru poznawczego rekonstrukcji historycznej, dodałyby parkowi oryginalności i umożliwiły bliższy kontakt z pięknymi okazami drzew. Należy podkreślić, że omawiana rekonstrukcja alejek nie spowoduje wycinki drzew, w przypadku „kolizji” przewidziano ominięcie drzewa.

Koncepcja druga jest bardziej uproszczona, zakłada pozostanie przy dotychczasowym układzie alei prostopadłych i przekątnych z odtworzeniem dodatkowej alei kolistej wokół pomnika. Alejka taka istniała jeszcze w latach powojennych, nie remontowana uległa zanikowi. Jest to wariant praktyczny, funkcjonalny i z pewnością bardziej oszczędny. W tym przypadku układ historyczny byłby pokazany w formie „mozaiki” na placu przy obelisku, lub na tablicy informacyjnej.

Kierujemy zatem do szanownych mieszkańców zapytanie, za którą z dwóch przedstawionych koncepcji się opowiadają. Prosimy o głosowanie na stronie internetowej TUTAJ, telefonicznie pod numerem 15 874 329 w godzinach pracy urzędu lub poprzez wypełnienie i dostarczenie załączonej ankiety do urzędu miejskiego (sekretariat, punkt obsługi klienta). Zachęcamy do zabrania głosu w sprawie zagospodarowaniu tak ważnej przestrzeni publicznej miasta.

Jolanta Zezulińska

Architekt Miejski

Źródło:

Słownik Geograficzny Królestwa Polskiego,1882

J. Kubiak – Janów Lubelski Studium historyczno-urbanistyczne, 1969


Dodano: 19 sierpnia 2010 r. 


Pogoda dla Janowa Lubelskiego na dzisiaj

Plan miasta w szczegółach

Zbiór wszelkich informacji turystycznych

Wykaz placówek zdrowia - przychodnie, apteki i inne..

Rozkład jazdy autobusów, busów - wykaz stacji paliw i usług

Opis ścieżek rowerowych w okolicy Janowa Lub.

Obejrzyj nasze fotoreportaże z różnych imprez

 

Wszystkie wydania GJ w wersji elektonicznej

 


 


Urząd Miejski, ul. Jana Zamoyskiego 59, 23-300 Janów Lubelski,  tel: +48 15 87-24-330, fax: +48 15 87-24-670. e-mail: sekretariat@janowlubelski.pl

Strona została zoptymalizowana w przeglądarkach: Internet Explorer, Mozilla Firefox oraz Opera, wymagana rozdzielczość obrazu min. 1024 x 768

©COPYRIGHT 2010 URZĄD MIEJSKI JANÓW LUBELSKI